Հին ծովագնացական գործիքը կարող է փրկօղակ դառնալ տիեզերքում
ԱՄՆ տիեզերական գործակալությունը կրկին ուշադրություն է դարձնում սեքստանտին՝ մոտ երեք դար առաջ ստեղծված նավավարական գործիքին, որը կարող է օգնել տիեզերագնացներին լուսնային և ապագա մարսյան առաքելություններում։ NASA-ի մասնագետների խոսքով՝ եթե էլեկտրոնային համակարգերը խափանվեն կամ կապը Երկրի հետ կտրվի, աստղերով կողմնորոշվելու դասական մեթոդները կարող են դառնալ անվտանգ վերադարձի վերջին միջոցը։
Դասական գործիքը՝ նոր տիեզերական խնդիրների համար
NASA-ն ուշադրություն է դարձնում սեքստանտին՝ հին ծովագնացական գործիքին, որը կարող է ծառայել որպես պահուստային միջոց Լուսնի և ապագա խոր տիեզերական առաքելություններում։ Տիեզերական տեխնոլոգիաների զարգացումը չնայած մեծ առաջընթաց է ապահովում, սակայն Երկրից ավելի հեռու գործող ուղեծրերում և մոլորակային թռիչքներում հուսալիությունը դառնում է նույնքան կարևոր, որքան ճշգրտությունը։
Գործիքի սկզբունքը պարզ է և միաժամանակ հմուտ՝ այն թույլ է տալիս չափել երկնային մարմինների միջև անկյունը և որոշել սեփական դիրքը։ Այդ մեթոդը դարեր շարունակ կիրառվել է նավագնացության մեջ, իսկ NASA-ի վաղ առաքելությունների ժամանակ նույնպես օգտագործվել է որպես կողմնորոշման լրացուցիչ միջոց։
Ինչու է աստղերով կողմնորոշումը կրկին կարևոր
Օրիոնի տիեզերանավի և Արտեմիս ծրագրի նավիգացիոն համակարգի ղեկավար Գրեգ Հոլթը նշում է, որ Երկրից հեռանալուն զուգընթաց անհնար է ամբողջությամբ հենվել ցամաքային ենթակառուցվածքի վրա, այդ թվում՝ արբանյակային համակարգերի վրա։ Նրա խոսքով՝ որքան խորն է մարդը մտնում տիեզերք, այնքան ավելի մեծ նշանակություն են ստանում դասական նավիգացիոն մեթոդները, որոնք ձևավորվել են դեռևս 16-րդ, 17-րդ և 18-րդ դարերում։
Հենց այդ պատճառով աստղերը կարդալու հմտությունը կրկին դիտվում է ոչ թե որպես պատմական հետաքրքրություն, այլ որպես գործնական կարողություն։ Երբ նավը կամ տիեզերանավը հեռանում է Երկրից, ուղենիշները նվազում են, և երկնային մարմինների նկատմամբ դիրքի հաշվարկը կարող է դառնալ կարևոր գործիք՝ շարժման ուղղությունն ու կողմնորոշումը պահպանելու համար։
Պահուստային ճանապարհ՝ կապի կորստի դեպքում
Հոլթի խոսքով՝ նպատակը մեկն է՝ ապահովել, որ տիեզերագնացները միշտ ունենան տուն վերադառնալու անվտանգ հնարավորություն, նույնիսկ եթե կապը Երկրի հետ ընդհատվի։ Այդ պատճառով NASA-ի մասնագետները փորձարկում են տարբեր մոտեցումներ, որպեսզի անհրաժեշտության դեպքում նորագույն սարքավորումները լրացվեն ավելի պարզ ու ստուգված մեթոդներով։
2018 թվականին Հոլթն ու նրա թիմը Միջազգային տիեզերակայանում գտնվող երկու տիեզերագնացներին խնդրել էին կատարելու այդպիսի փորձարկում՝ գնահատելու, թե որքան արդյունավետ կարող է լինել աստղերով կողմնորոշումը իրական պայմաններում։ Նման փորձերը ցույց են տալիս, որ վաղ շրջանի նավագնացության սկզբունքները կարող են մնալ արդիական նաև ամենաժամանակակից տեխնոլոգիաների դարաշրջանում։
Հոլթի դիտարկմամբ՝ մեթոդները փոխվում են՝ ձեռքի փայտից մինչև սեքստանտ կամ բարձր տեխնոլոգիական տեսախցիկ, սակայն հիմքում մնում են նույն երկրաչափական և աստղագիտական կապերը։ NASA-ի համար այդ շարունակականությունը ոչ միայն պատմական հետաքրքրություն է, այլև գործնական ապահովագրություն՝ դեպի Լուսին, Մարս և ավելի հեռու ուղղվող առաքելությունների համար։
Աղբյուր՝ BBC Future