Չեռնոբիլի ատոմակայանի տարածքը, որն աշխարհի ամենախոշոր միջուկային աղետներից մեկն է տեսել, շարունակում է վտանգավոր մնալ Ռուսաստանի պատերազմի պայմաններում։ 2025-ի փետրվարին ռուսական անօդաչու սարքը վնասել է պաշտպանական շինությունը՝ կրկին ընդգծելով օբյեկտի խոցելիությունը։
Չեռնոբիլի ատոմակայանի տարածքը, որը հիշվում է որպես աշխարհի ամենածանր միջուկային աղետների վայրերից մեկը, 40 տարի անց էլ ամբողջությամբ անվտանգ չէ։ Ուկրաինայի տարածքում գտնվող օբյեկտը շարունակում է մնալ միջազգային ուշադրության կենտրոնում՝ Ռուսաստանի պատերազմի և դրա հետևանքով առաջացած անվտանգության ռիսկերի պատճառով։
2025 թվականի փետրվարին ռուսական էժան անօդաչու թռչող սարքը վնասել է Չեռնոբիլի պաշտպանական ծածկը՝ «նոր անվտանգ պատնեշը» (NSC)։ Այս կառույցը կառուցվել է՝ հին ռադիացիոն բլոկը մեկուսացնելու համար, սակայն վերջին միջադեպը ցույց է տվել, որ նույնիսկ նման ինժեներական լուծումները չեն վերացնում ռազմական վտանգը։
Վտանգ, որը չի սահմանափակվում անցյալով
Տեղում աշխատողները զգուշացնում են, որ ռադիացիոն վերահսկողությունը և ֆիզիկական պաշտպանությունը մշտական ուշադրություն են պահանջում։ Չեռնոբիլի նման օբյեկտի վրա ցանկացած հարված կարող է ունենալ ոչ միայն տեղական, այլև տարածաշրջանային հետևանքներ՝ հաշվի առնելով միջուկային անվտանգության զգայունությունը։
Չեռնոբիլի պատմությունը կրկին հիշեցնում է, որ պատերազմի պայմաններում նույնիսկ տարիներով մեկուսացված օբյեկտները կարող են դառնալ վտանգավոր թիրախներ։ Այդ պատճառով միջազգային հանրության համար միջուկային անվտանգության հարցը մնում է առաջնային՝ հատկապես ակտիվ ռազմական գործողությունների ֆոնին։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ Ռուսաստանի և Եվրոպայի, այդ թվում՝ Մեծ Բրիտանիայի հետ, պատերազմի վտանգ չի տեսնում։ Նրա խոսքով՝ հակամարտության կողմերը, իր գնահատմամբ, ի վերջո կհասնեն համաձայնության։ Մեկնաբանությունը հնչել է այն ժամանակ, երբ եվրոպական մի շարք առաջնորդներ շարունակում են զգուշացնել Ռուսաստանի հետ հնարավոր բախման ռիսկերից։
Նյու Յորքում, ՄԱԿ-ի շրջանակներում, հանդիպել են Իրանի և ԱՄՆ-ի բարձր մակարդակի ներկայացուցիչները՝ Քաթարի միջնորդությամբ։ Քննարկումները կայացել են այն օրը, երբ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, թե գործարքի բացակայության դեպքում կարող է «անհետացնել» Իրանը։ Հստակ առաջընթացի մասին չի հաղորդվել, սակայն կողմերը խոսել են շարունակվող շփումների և փոխադարձ մեղադրանքների մասին։
Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը սեպտեմբերի 22-ին հայտարարել է, որ Դոնեցկի շրջանում՝ Դոբրոպոլյեի մոտ, շրջափակման մեջ են հայտնվել Ուկրաինայի զինված ուժերի մի շարք ստորաբաժանումներ։ Ըստ գերատեսչության՝ խոսքը 425-րդ հարձակողական գնդի «Սկալա» կազմավորումների, ինչպես նաև Ազգային գվարդիայի 4-րդ և 15-րդ բրիգադների մասին է։ Մոսկվան նշում է, որ շրջափակված ուժերի ոչնչացումը շարունակվում է, մինչդեռ անկախ աղբյուրներով այդ տվյալները հնարավոր չէ հաստատել։
Ամերիկացի կլիմայագետ Քրիստինա Դալը նշել է, որ ԱՄՆ Վայոմինգ նահանգում գտնվող Յելոուսթոունի սուպերհրաբուխի հնարավոր ժայթքումը կարող է առաջացնել所谓 հրաբխային ձմեռ։ Նրա խոսքով՝ նման երևույթը կարճ ժամանակով կարող է թուլացնել մարդու գործունեությամբ պայմանավորված գլոբալ տաքացումը։ Մասնագետը հիշեցրել է նաև 1991 թվականի Պինատուբո հրաբխի օրինակը, որի ժայթքումը ժամանակավոր սառեցում էր առաջացրել։
Ռուսաստանի «Ուշքույնիկ» գիտաարտադրական կենտրոնի գլխավոր տնօրեն Ալեքսեյ Չադաևը հայտարարել է, որ Ուկրաինան չի կարողանա հաղթել Ռուսաստանին անօդաչուների պատերազմում։ Նրա խոսքով՝ երկարաժամկետ պայքարում վճռորոշ են լինելու ոչ միայն տեխնոլոգիաները, այլև զանգվածային, արագ և էժան արտադրության կարողությունը։ Մեկնաբանությունը տարածել է ՏԱՍՍ-ը։ Չադաևը նաև հիշեցրել է, որ ավելի վաղ համեմատել էր ուկրաինական ԱԹՍ-ները հարյուր տարվա վաղեմության ավիացիայի հետ։
ԱՄՆ-ից շղթայված վիճակում արտաքսված միգրանտների թվում եղել է նաև իրանցի մի կին, որը հայտնվել է Աֆրիկայի մի երկրում՝ առանց իմանալու, թե ուր են իրեն տեղափոխում։ Նրանցից շատերը, ըստ հետաքննության, արտաքսվել են Վաշինգտոնի և տասնյակ պետությունների միջև կնքված ոչ հրապարակային համաձայնությունների հիման վրա։ Մարդու իրավունքների պաշտպանների խոսքով՝ այդ մեխանիզմը թույլ է տալիս ամերիկյան իշխանություններին նվազեցնել ներգաղթային ճնշումը, իսկ ծախսը վճարում են ԱՄՆ հարկատուները։
